Gazi Yaşargil

Tabii aşko, bu sefer daha "gündelik anlatan biri" gibi, cümle uzunluklarını bilerek dengesiz tutarak yazıyorum: Gazi Yaşargil 13 Eylül 2026 itibarıyla 101 yaşındadır.

Mahmut Gazi Yaşargil, 6 Temmuz 1925'te dünyaya geldi. Doğduğu yer Diyarbakır'ın Lice ilçesi. Bugün tıp camiasında "Yüzyılın Beyin Cerrahı" diye anılıyor. Modern mikronöroşirürjinin kurucusu sayılıyor, üstelik sadece Türkiye'de değil, dünya çapında.

Eğitim hayatı birkaç ülkeye yayılmış. Önce Ankara Atatürk Lisesi'ni bitirdi. Sonra tıp fakültesine Ankara Üniversitesi'nde başladı. Ama orada kalmadı, yolu Almanya'ya düştü — Friedrich Schiller Üniversitesi'nde devam etti eğitimine. Son durağı ise İsviçre oldu. 1949'da Basel Üniversitesi'nden mezun oldu.

Asıl kariyeri Zürih'te şekillendi. Zürih Üniversitesi'nde geçirdiği yıllar, beyin cerrahisi tarihinin akışını değiştirdi denebilir. 1960'lı yıllarda kimsenin cesaret edemediği bazı ameliyatları mümkün kıldı — bunu da kendi geliştirdiği yüzer mikroskop ve mikro cerrahi aletleriyle başardı. Şaşırtıcı bir mühendislik zekası da vardı yani, sadece bir cerrah değildi.

Adını taşıyan bir alet bile var: "Yaşargil Klipleri". Anevrizma ameliyatlarında kullanılan bu klipler, beyin damar cerrahisinde gerçek bir dönüm noktası oldu. Epilepsi ameliyatlarında, tümör cerrahisinde geliştirdiği teknikler de zamanla dünyanın her yerinde standart hâline geldi — bugün hâlâ pek çok cerrah onun yöntemlerini kullanıyor.

1999 yılı onun için özel bir yıl oldu. Amerikan Beyin Cerrahları Kongresi (CNS), onu "1950-2000 Yüzyılın Beyin Cerrahı" seçti — İngilizcesiyle Man of the Century. Bir Türk için, üstelik tıp alanında, bu gerçekten az rastlanır bir onur. Sonrasında uzun süre Arkansas Üniversitesi'nde (ABD) profesörlük yaptı. Ama sonunda Türkiye'ye döndü. Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde hem akademik çalışmalarına hem ameliyatlarına devam etti, yaşı ilerlemiş olsa da hiç durmadı aslında.

Bilime olan bağlılığı hiç azalmadı. Yetiştirdiği öğrenci sayısı binleri buluyor. Bugün onu Türkiye'nin yetiştirdiği en büyük değerlerden biri olarak sayanlar çoğunlukta — ve bu abartı değil, gerçekten öyle.