Kemal Sunal Onaylı

Kemal Sunal: "Şaban"ın Ardındaki Adam Kemal Sunal, 3 Temmuz 2000 tarihinde vefat ettiğinde 55 yaşındaydı.

Türkiye'de belki de en çok sevilen, en çok tekrar izlenen filmlerin baş aktörü kim diye sorsak, birçok kişinin aklına aynı isim gelir: Kemal Sunal. Asıl adı Ali Kemal Sunal'dı aslında. 11 Kasım 1944'te İstanbul'un Fatih ilçesine bağlı Küçükpazar semtinde doğdu, 3 Temmuz 2000'de yine İstanbul'da hayata veda etti. Yıllarca canlandırdığı o "iyi niyetli, saf ama haksızlığa asla boyun eğmeyen" karakterler, sadece güldürmekle kalmadı, aynı zamanda dönemin toplumsal meselelerine de bir ayna tuttu.

Emekçi Bir Mahallenin Çocuğu

Çocukluğu İstanbul'un emekçi mahallelerinden birinde geçti. Ailesinin maddi durumu çok iyi değildi, bu yüzden okurken bile çeşitli işlerde çalışmak zorunda kaldı, yaz tatillerinde harçlığını kendi çıkarmaya uğraştı. Mimar Sinan İlkokulu'nu bitirdi, sonra Vefa Lisesi'ne devam etti. İşte tam bu lise yıllarında tiyatroya olan ilgisi kendini göstermeye başladı. "Zoraki Tabip" oyunuyla sahneye ilk adımını attı ve öğretmenleri onun bu yeteneğini fark edip destekledi. Aslında bu dönem, ileride sinemaya taşıyacağı bütün o sahne reflekslerinin, mimiklerinin, beden dilinin temellerinin atıldığı bir hazırlık evresiydi diyebiliriz.

Tiyatrodan Sinemaya Uzanan Yol

Profesyonel tiyatro hayatı, dönemin önemli topluluklarıyla kurduğu bağlarla hız kazandı. Kenterler'de, Ulvi Uraz'da, Ayfer Feray'da sahne aldı. Ardından Devekuşu Kabare'ye katıldı — burası politik ve toplumsal hicvin güçlü olduğu bir sahne geleneğiydi ve Sunal için gerçekten önemli bir deneyim oldu. Tiyatronun o anlık tepki isteyen doğası, onun mimiklerini ve beden dilini nasıl ekonomik kullanacağını öğretti sanki. Kamera karşısındaki o doğallığın kökeni büyük ölçüde buradan geliyor.

Sinemaya adım atışı 1972'de, "Tatlı Dillim" filmiyle oldu. Yönetmen Ertem Eğilmez onu keşfetti ve bu, kariyerinin dönüm noktalarından biri sayılır. 1974'e gelindiğinde iki önemli şey oldu: "Salako" ile ilk kez başrol oynadı, aynı yıl "Hababam Sınıfı"nda canlandırdığı "İnek Şaban" karakteriyle artık herkesin tanıdığı bir isim haline geldi. O andan itibaren adı "Şaban" markasıyla neredeyse özdeşleşti. Ama şunu da belirtmek gerekir — bu popülerlik sadece komik sahnelerden ibaret değildi. Sunal'ın karakterleri genelde sistemin açıklarını, haksızlıkları, güç ilişkilerini seyirciye sezdiren bir tür "halk zekâsı" taşıyordu.

Altın Yıllar: 1970'lerden 1980'lere

1970'lerin ikinci yarısı ve 1980'ler, onun art arda kült filmlere imza attığı bir dönemdi. "Süt Kardeşler", "Tosun Paşa", "Şabanoğlu Şaban", "Çöpçüler Kralı", "Kibar Feyzo", "Kapıcılar Kralı", "Davaro", "Gol Kralı", "Yüz Numaralı Adam"... Bu filmler hem televizyonda sürekli tekrar gösterildi hem de kuşaktan kuşağa aktarıldı. Kimi zaman köyden kente göç eden birini canlandırdı, kimi zaman kent yoksulluğunun içinden konuşan bir işçiyi, kimi zaman da bürokrasi karşısında çaresiz kalan sıradan bir insanı. Mizahının merkezinde hep "mahcubiyet", "adaletsizliğe direnme", "haksızlığa itiraz etme" gibi duygular vardı. Bazı filmlerinde dram tonuna yaklaşan sahneler bile vardı, yani sadece komedi oyuncusu değildi aslında.

1977'de "Kapıcılar Kralı" filmindeki performansıyla Antalya Film Festivali'nde En İyi Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. Bu ödül önemliydi çünkü popüler komedi oyuncuları genelde "ciddiye alınmama" riskiyle karşı karşıya kalır, ama Sunal bu ödülle oyunculuk kalitesini resmi bir zeminde de kanıtlamış oldu. 1990'lara gelindiğinde Yeşilçam'ın üretim koşulları değişti, sinemada daha az görünmeye başladı; ama televizyon tekrarları hiç durmadı.

Geç Dönemde Üniversite

İlginç bir detay var kariyerinin ilerleyen dönemlerinde: Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi'nde (o zamanki adıyla İstanbul Gazetecilik Yüksekokulu) başladığı üniversite eğitimini uzun süre tamamlayamamıştı. Ama 1995'te aynı fakültenin Radyo, Televizyon ve Sinema bölümünden mezun oldu. Sonrasında yüksek lisans yaptı ve 1999'da "TV ve Sinemada Kemal Sunal Güldürüsü" başlıklı teziyle mezun oldu. Kendi işine akademik bir çerçeveden de bakmaya çalışması, gerçekten dikkat çekici bir yön.

Özel Hayatı ve Vefatı

Gül Sunal ile evliydi, Ali ve Ezo adında iki çocuğu vardı. Kamuoyuna pek yansımasa da ailesine olan bağlılığı, onu ekranın dışında çok daha sakin bir insan olarak tanımlayan anlatılarda hep öne çıkar. Hayatı boyunca uçağa ve denize karşı bir mesafesi vardı, uçak korkusunu açıkça dile getirirdi. Ne yazık ki 3 Temmuz 2000'de "Balalayka" filminin Trabzon çekimlerine gitmek için bindiği uçakta kalp krizi geçirdi ve hayatını kaybetti. Bu, o korkunun yeniden konuşulmasına neden oldu tabii. Zincirlikuyu Mezarlığı'na defnedildi.

Bugün geldiğimiz noktada Kemal Sunal, Türk sinema ve televizyon tarihinin en görünür simgelerinden biri olmayı sürdürüyor. Filmleri farklı kuşakların ortak referans noktası haline geldi, replikleri gündelik dile bile yerleşti. Elbette bazı eleştirmenler filmlerinin üretildiği dönemin koşullarını, Yeşilçam'ın kalıplarını hatırlatarak bakılması gerektiğini söyler. Ama genel kanı şu: Sunal, toplumsal adalet duygusunu mizahla anlatabilen, gerçekten özel bir oyuncuydu.